ТӨРИЙН СОЁРХОЛТ, УГЗ, УРАН БАРИМАЛЧ Л.ГАНХУЯГ: СОЁМБОТ ХӨШӨӨ БОЛ МОНГОЛЫН ТҮҮХ ЮМ

Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдоржийн зарлигаар Монгол орны хаяа хязгаар болсон дөрвөн захын цэгт соёмбот хөшөөг босгосон байдаг. Энэ нь улс орны тусгаар тогтнол, хил хязгаарыг урлагаар бататгасан тохиолдол болсон юм. Тэгвэл тав дахь соёмбот хөшөөг нийслэл Улаанбаатар хотод босгохоор төлөвлөж байгаа ажээ. Энэ сэдвээр Төрийн соёрхолт, Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, уран барималч Л.Ганхуягтай ярилцсан юм.

-Танд энэ өдрийн мэндийг хүргэе. Монгол орны дөрвөн захад орших соёмбот хөшөө бүтсэн түүхийг бидэнд ярьж өгөөч?

-Монгол Улсын биет бус соёлын өв “Хан алтайн дуулал” туульсын баримал хийж байсан үе юмдаг. 2016 он шиг санаж байна. Тухайн үеийн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж намайг албан өрөөндөө дуудуулсан юм. Ямар зорилготой дуудсаныг нь мэдэж ядан очлоо. Тэгтэл, “Шувуу салхинаас өөр зүйл очихгүй тийм газар соёмбо хийх санаатай байна” гэдгээс өөр дэлгэрэнгүй зүйл ярьсангүй. Тиймээс салхины цохилтын хүчийг хуваасан цилиндр хэлбэртэй хийж, дээр нь хилийн цэрэгтэй холбоотой бас бус зүйл нэмж анхны загварыг нь үзүүлсэн юм. Харин Ерөнхийлөгч бага зэрэг голонгуй янзтай, “Монгол Улсын дөрвөн захын цэгийг мэднэ биз дээ. Тэнд энэ алтан соёмбот хөшөө байх юм” хэмээн нэмж тайлбарласан. Энэ үед би ч маш баясгалантай, бахархалтай, хүндэтгэлтэйгээр хүлээж авсан юм. Учир нь энэ бол асар том хариуцлага. Монгол Улсын дархан хил хязгаар гэдэг эх орон, тусгаар тогтнол, эрх чөлөө, газар нутгийн бүрэн бүтэн байдал энэ бүх зүйлийн дархлаа гэж ойлгодог. Үүнийг энэ хөшөөгөөр дархлан үлдээж буй хэрэг юм гэдгийг тухайн үед ойлгосон. Тиймдээ ч Монголын эрт, эдүгээгийн түүхийг уран баримлын хэлбэрээр харуулах нь зүйтэй гэж бодон эх загвараа дахин шинэчилсэн юм. Тэгэхдээ нэн эртний төмөр, хүрэл зэвсэг, Хүннүгийн үе гэх мэт эртний улс гүрнүүдийн хийж бүтээсэн соёлын дурсгалуудыг шингээж, Монгол Улс хэдэн мянган жилийн түүхтэй билээ гэдгийг харуулахыг зорьсон. Хөшөөний суурь хэсэгт Ерөнхийлөгчийн зарлигтай арван их хайрханыг, Хүннүгийн үеийн амьтны дүрст урлагуудаар зааглаж, түүнээс дээш хүрэл зэвсэг, Хүннүгийн үеийн археологийн олдворууд зэргийг шигтгэж өгсөн. Гол баганын хэсэгт Есөн хөлт цагаан туг, Их Монгол Улсын сүлд, монгол хүн сансарт ниссэн түүхэн үйл явдалд зориулж ардын аман зохиолд байх нисдэг бор морь, нисдэггүй бор мориноос санаа авч, далавчит морьтой давхиж буй хүнийг дээд хэсэгт нь хийж өгсөн. Энэ бол сансарт огторгуйг эзэмшиж буйн билэгдэл. Эдгээрээс гадна Их Монгол Улсын Есөн хөлт цагаан туг, төрийн тамга, одоогийн Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн төрийн тамгын дардас, эрийн гурван наадам, ард түмний ёс заншил, дуу бүжиг гэх мэт түүхэн дурсгалт зүйлийг иж бүрэн шингээхийг хичээсэн. Жишээ нь баруун Монголд хамгийн алдартай нь тууль байдаг. Түүнийг алдаршуулж, “Туульсын их Алтайн магтаал” гэсэн бичиг, зүүн талд “Уяхан замбуу тивийн наран”, хүн чулуун хөшөө дурсгал зэрэг өвөг дээдсийн маань үлдээсэн урлаг соёлын бүтээл, өнөө цагийн угсаатны ёс заншил, торгон хилийн манаанд үүрэг гүйцэтгэж буй цэргийн дүрсийг бүтээсэн гээд яривал олон зүйлс бий.

 -Тав дахь хөшөөг нийслэл Улаанбаатар хотод босгох талаар яригдаж байгаа юм билээ?

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж уг хөшөө дурсгалаар Монгол Улсын эрх чөлөө тусгаар тогтнол, газар нутгийн бүрэн бүтэн байдлыг дараагийн Ерөнхийлөгчид хүлээлгэн өгсөн нь маш том баталгаа юм. Энэ хөшөө Монгол Улсын хилийн дөрвөн захад байхаас гадна, Улаанбаатар хотын төвд бүтээгдэнэ. Бүгд төрийн шүншигтэй байна. Энэ нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигтай, дархан хил хязгаарын ариун дагшин байгаль газар шороо, газрын хэвлийд байх алт эрдэнэсийн дээжис, оюун санааны ертөнцийн ном судар гэх мэтчилэн олон билэгдэлтэй. Өөрөөр хэлбэл баримлын хэлбэрээр бүтсэн түүх юм. Хөшөөг Монгол Улсын дархан хил хязгаараа эргэж яваа хилчид, ХХЕГ-аас зөвшөөрөл авсан аялагчид үзэж сонирхох боломжтой. Энэ бүтээлээрээ газар нутаг, хил хязгаар ямар үнэ цэнтэй, гайхамшигтай зүйл байдгийг давхар харуулахыг хичээсэн. Ингээд хамгийн анхны хөшөө Алтай таван богд, Малчин оргилын хажууд Орос-Монголын хилийн нэг тоот баганын ойролцоо тавигдсан. Харин тав дахь хөшөөг Улаанбаатар хотод босгох ёстой. Улсын хил хязгаарт зориулсан энэ хөшөөг манай төр захиргааны байгууллага, хотын захирагч, эрх мэдэл бүхий хүмүүс Улаанбаатар хотын 0 цэгийн ойролцоо байрлуулах нь илүү утга учиртай. Нөгөө талаас хүмүүсийн хөл хөдөлгөөн, аялал жуулчлалаар ирсэн хүмүүст танин мэдэхүйн чиглэлийн мэдлэг олгох  ач холбогдолтой гэж бодож байна. Тиймээс Гадаад харилцааны яамны баруун талд, хуучин филармоны суурин дээрх талбайд байрлуулах хүсэлтэй байгаа юм. Аль эсвэл Сүхбаатарын талбайн урд байрлах цэцэрлэгт хүрээлэнгийн аль нэг хэсэгт байрлуулах нь зүйтэй гэж бодож байна. Харин ХХЕГ-ын мэдэл бүхий цэцэрлэгт хүрээлэнд байрлуулах нь дэндүү хүндэтгэлгүй асуудал. Энэ хөшөө бол байгууллагын цэцэрлэгт хүрээлэнд байх ёстой хөшөө биш. Харьяалагдаж байгаа нь Хилийн цэрэг боловч Монгол Улсын дархан хил хязгаарыг билэгдэж буй томоохон билэг тэмдэг. Тиймээс зохиогчийн хувьд аль нэг цэцэрлэгт хүрээлэнд байж болохгүй гэсэн байр суурьтай байгаа.

-Нийгэмд хөшөөний тухай асуудал эмзэг сэдвийн нэг болоод байх шиг ажиглагдаж байна. Таны хувьд үүн дээр ямар байр суурьтай байдаг вэ?

-Хөшөө их эсвэл бага гэдгийг юун түрүүн би дүгнэхгүй. Монгол Улс хэзээ байгуулагдаж, хүчирхэгжсэн, дэлхийд төрт ёсны хичээл заасан гэдгийг чулуунд бичиж үлдээсэн түүхийн сурвалжаас нь мэдэж өнөөгийн бид бахархдаг. Дэндүү их хөшөө боллоо гэж ярьдаг хүмүүст “Та өөрийн амьдрал, мэргэжлээ дээшлүүлэх талаар анхаарч олон зүйлийг таньж мэдэх хэрэгтэй” гэж зөвлөмөөр байна. Дэлхийн түүхэнд мөрөө үлдээсэн манайх шиг улс хөшөө дурсгалаар хийж бүтээх зүйл асар их бий. Тэр чинээгээр их хөшөө дурсгал хийх хэрэгтэй. Харин ямар хөшөө хийх вэ гэдгийг уран бүтээлчид, төр засагтайгаа хамтран шийдэх ёстой. Ингэж бүтсэн бүтээл маш том үнэт хөрөнгө болох юм. Хамгийн наад зах нь аялал жуулчлалаар ирсэн хүмүүс түүхэн хөшөө дурсгалыг үзэхээс биш “хөшөө хэрэггүй” гэж хэлж байгаа эдийн засагч нарын төлөвлөгөө, томьёог үзэх үү? Монголын түүх соёлыг хөшөө дурсгалын аргаар мөнхлөх нь оновчтой. Энэ бүгдийг ад үзэх шаардлага байхгүй. Нөгөөтэйгүүр хөшөө хэрэггүй гэх нь барималч хэрэггүй гэсэнтэй агаар нэг. Тэгвэл хууль хэрэггүй, цагдаа хүчнийхэн хэрэггүй гэдэгтэй ялгаагүй зүйл болно. Улс юм чинь бүхий л зүйлээ хийх хэрэгтэй. Бусдаар нэг мэргэжлийг нөгөө хүн хөндлөнгөөс дүгнэх нь маш том “тэнэглэл”. Гэхдээ хөшөө дурсгалаар завхруулж буй зүйл ч байна. Жишээ нь манайхан энд тэнд суварга босгодог. Үүнийг нь хөшөө дурсгал гэж ойлгодог хэсэг ч бий. Мөн морь, бөхийн хөшөө элбэг. Энэ болгоныг хийхийг эсэргүүцэж буй хэрэг биш. Гэхдээ тун нь таарсан, мэргэжлийн түвшинд хийгдсэн бол энэ нь түүхийн дурсгал, соёлын бүтээл болох юм. Огт хамааралгүй чулуу овоолоод л түүнийгээ хөшөө гэвэл буруу. Товчхондоо шүүмжилж буй хүмүүс мэргэжлийн бус түвшинд хийгдсэн олон зүйлсээр өнгөц харж дүгнэдэг талтай.

-Хөшөөний гол зорилго нь үүх түүхийг хадгалж үлдээх гэж ойлгож болох уу?

-Улс орон бүрт түүх соёлоо уран баримлын хэллэгээр хөшөө дурсгал болгож залах зайлшгүй хэрэгцээ бий. Хөшөө дурсгал бол мянганаас мянган, зуунаас зуунд өртөөлөн түүхийг өгүүлж, олон улсад тухайн улсын түүх соёлыг харуулж байдаг гайхамшигтай объект. Монгол Улс хэдэн мянган жилийн соёлын түүхтэй дэлхийд нэртэй ард түмэн гэдгийг хөшөө, хадны бичээс, археологийн олдвор гээд бүх зүйлээр нь баталж болно. Тиймээс түүхийг бичиж буй хөшөө дурсгалыг бүгдийг нь харааж зүхэх шаардлага байхгүй. Энэ нь тухайн хүмүүсийн оюун ухаан ямар түвшинд байгааг харуулж буй хэрэг.

-Олон улсад цэрэг армиа сурталчилсан хөшөө элбэг бий. Манайд ийм хөшөө дурсгал хэр их байдаг вэ. Танд санал ирж байв уу?

-Би хугацаат цэргийн албыг гурван жил хаасан хүний хувьд энэ талаар бүтээл хийх сонирхол бий. Гэхдээ аливаа нэгэн цэргийн анги дангаараа үүнийг хийх буюу хийлгэх хэцүү. Хамгийн түрүүнд баримал мэргэжлийн түвшинд хийгдсэн тохиолдолд тодорхой хэмжээний үнэ өртөг шаардана. Бүх зүйлийг бэлгээр хийж өгөх нь өрөөсгөл. Цаана нь хүний амьдрал явж байгаа. Цэрэг дайны сэдэвтэй хөшөө дурсгал гадаад улс оронд элбэг. Харин манай Халх гол орчимд цөөн хэдэн хөшөө байхаас биш нийслэл, төв хэсгээр төдийлөн ховор. Гэхдээ үүнийг хийхэд учир бий. Тиймдээ ч түүхийн үнэ цэнтэй бүтээлийн түвшинд бодож хийх ёстой.

-Захиалагчийн өгсөн захиалгын дагуу уран бүтээлч хүн өөрийн санаагаа бүрэн гаргахгүй байх тохиолдол байдаг уу?

-Тийм зүйл төдийлөн ховор. Захиалагч өөрөө тодорхой хэлэхгүй бол уран бүтээлч юу хийх нь тодорхойгүй байдаг. Тодорхойгүй байгаа учир нэг талыг барьсан зүйл хийгдэх гээд байдаг эрсдэлтэй. Сайн ойлголцохгүй бол үл ойлголцох зүйл гаралгүй яах вэ. Гэхдээ захиалагч яг миний хэлснээр хий гэж шахдаг тийм ёс суртахуунгүй зүйл байхгүй. Хэрэв тэгж шахвал тэр хүн өөрөө хийх ёстой байхгүй юу.

Дэслэгч О.Түвшинжаргал

 



АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд deed.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл




ШИНЭ МЭДЭЭ

Сонгогч та сонгогчийн нарийн жагсаалтад бүртгэлтэй эсэхээ шалгаарай6-11, 20:33Бүгд Найрамдах Ардчилсан Лаос Ард Улсын Ерөнхийлөгч Тонглун Сисүлит төрийн айлчлал хийхээр хүрэлцэн ирлээ6-11, 17:04“Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнийг томилох, чөлөөлөх тухай” УИХ-ын тогтоолын төслийг баталж, хуулийн төслүүдийн эцсийн хэлэлцүүлгийг хийв5-30, 15:44Биеийн тамир, спортын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг эцэслэн хэлэлцлээ5-30, 15:09Бүгд Найрамдах Филиппин Улсын Гадаад хэргийн яамны НҮБ болон олон улсын байгууллагын асуудал хариуцсан Туслах Төрийн нарийн бичгийн даргыг хүлээн авч уулзав5-29, 17:09“НҮБ-ЫН ТӨРӨЛЖСӨН БАЙГУУЛЛАГЫН ЭРХ ЯМБА, ДАРХАН ЭРХИЙН ТУХАЙ КОНВЕНЦ”-ЫН XV ХАВСРАЛТЫГ СОЁРХОН БАТЛАХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ТӨСЛИЙГ ӨРГӨН МЭДҮҮЛЭВ5-29, 17:07БНСУ-ААС МОНГОЛ УЛСАД СУУХ ЭЛЧИН САЙД ИТГЭМЖЛЭХ ЖУУХ БИЧГЭЭ ӨРГӨН БАРИЛАА5-29, 17:03Үерийн аюул, гамшгаас урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авч, бэлтгэл хангаж ажиллахыг үүрэг болголоо5-29, 16:34ШИВЭЭХҮРЭН-СЭХЭЭ БООМТЫН ХИЛ ДАМНАСАН ТӨМӨР ЗАМЫН БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТ ДУУСЛАА5-29, 16:29ЖИЛД 20 САЯ ТОНН НҮҮРС АЧИХ ХҮЧИН ЧАДАЛТАЙ “ТАВАНТОЛГОЙН НҮҮРС АЧИХ ЛОГИСТИКИЙН ТӨВ” АШИГЛАЛТАД ОРЛОО5-29, 16:20Төсвийн байнгын хорооны тогтоолын төслийг батлав5-28, 15:52“SD70ACe/LW ЗАГВАРЫН 6 ШИНЭ ЗҮТГҮҮР”-ИЙГ ТЭЭВЭРЛЭЛТЭД НЭВТРҮҮЛЖ, ХӨДЛӨХ БҮРЭЛДЭХҮҮНИЙ ЗАСВАРЫН ТӨВ АШИГЛАЛТАД ОРЛОО5-28, 13:51“Цагаан алт” хөтөлбөр малын гаралтай түүхий эдийг үнэ цэнтэй болгоно5-28, 13:43“Засгийн газрын хүний нөөцийн бодлогыг дэмжих цахим систем”-ийг хэрэглээнд нэвтрүүллээ5-28, 13:29Сонгинохайрхан, Налайх дүүрэгт эдийн засгийн тусгай бүс байгуулна5-22, 16:47Худалдан авсан автобусны техникийн үзүүлэлт сэдвийн хүрээнд 2 сэдвээр нотлох баримтыг шинжлэн судална5-22, 13:17Говь, тал, хээрийн нутгаар салхи, шороон шуургатай байхыг анхааруулж байна5-22, 13:13Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Гүйцэтгэх нарийн бичгийн даргыг хүлээн авч уулзав5-21, 22:0835 дахь удаагийн Номын баяр 05 дугаар сарын 18-нд нээлтээ хийнэ5-17, 22:54Алба хаагчдад төрийн дээд одон, медаль хүртээлээ5-17, 22:41Ахлах ахлагч Д.Тэмүүжин “Онцгой байдлын албаны анхны сайдын нэрэмжит шагнал”-ыг хүртлээ5-17, 22:39Цэргийн ёслол, хүндэтгэлийн ёслолын жагсаалд 1600 орчим алба хаагч, тусгай албаны техник хэрэгсэлтэйгээр оролцлоо5-17, 22:37Онцгой байдлын байгууллагын сүлд хийморь эгнэгт мандан бадрах болтугай5-17, 22:36МОНГОЛ УЛСАД ГАДААД ХУДАЛДААГ ДЭМЖИХ ТӨСЛИЙН НЭЭЛТ БОЛОВ5-16, 17:30“БИЗНЕС БА ХҮНИЙ ЭРХ” СЭДЭВТ БҮС НУТГИЙН СЕМИНАРЫГ УЛААНБААТАР ХОТНОО ЗОХИОН БАЙГУУЛАВ5-16, 17:29УИХ-ын дарга Г.Занданшатар төрийн албан хаагчдыг парламентын “D-petition” цахим системийг сурталчилж ажиллахыг хүслээ5-16, 17:25Онцгой байдлын байгууллага "Алба сурталчлах" өдөрлөгийг зохион байгууллаа5-16, 16:35Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Үндэсний орон сууцжуулалтын тухай хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэв5-16, 16:00УИХ-ын дарга Г.Занданшатар ЮНИДО-гийн Монгол Улсыг хариуцсан төлөөлөгч Стефэн Каргбо-г хүлээн авч уулзав5-14, 20:02Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх БНСВУ-ын Элчин сайдыг хүлээн авч уулзав5-14, 19:55Олон хүүхэд төрүүлж өсгөсөн эхийг урамшуулах тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төсөл өргөн барив5-14, 19:54Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Хот, тосгоны болон Шинэ Зуунмод хотын эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төслүүдийг өргөн барилаа5-3, 11:08Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх Засгийн газрын тогтоолыг баталлаа5-1, 11:04Шинжлэх ухаан, технологийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийв4-30, 18:23НББХ-ны дарга П.Анужин ДЭМБ-ын Номхон далайн баруун бүсийн захирал Др.Сайа Мау Пиукалаг хүлээн авч уулзлаа4-30, 18:18АНУ-ЫН ЭНХ ТАЙВНЫ КОРПУСЫН ОРОН ХАРИУЦСАН ЗАХИРЛЫГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗАВ4-30, 18:12Түймэрт урьдчилсан байдлаар 1200 га талбай өртөж шатлаа4-30, 18:07Ой, хээрийн түймрийн эрсдэл өндөр байгаа тул сонор, сэрэмжтэй байхыг зөвлөж байна4-30, 18:06Бүгд Найрамдах Энэтхэг Улсын Элчин сайд Итгэмжлэх жуух бичгээ өргөн барилаа4-30, 11:16Малчдад зургаан хувийн хүүтэй, 50 хүртэлх сая төгрөгийн зээл олгоно4-26, 17:53